Terugblik bijeenkomst ‘Van intentie naar implementatie: de winst van (data)standaardisatie in de waterschapswereld’

18 maart 2026 – Tiel

De uitdagingen voor waterschappen nemen toe. Opgaven worden groter en complexer, terwijl capaciteit en budget onder druk staan. Dat vraagt om meer integraliteit: beter samenwerken over programma’s, disciplines en ketens heen. Maar het vraagt óók om standaardisatie. Hoe zorg je dat standaardisatie niet blijft hangen in intenties, maar daadwerkelijk waarde oplevert in projecten, beheer en samenwerking met de markt?

Eenduidige werkwijzen, herkenbare processen en betrouwbare, uitwisselbare assetinformatie vormen de basis voor voorspelbare projecten en beheersbare risico’s. In de praktijk blijkt standaardiseren echter minder eenvoudig dan het op papier lijkt.

Deze bijeenkomst werd georganiseerd door de themagroep assetmanagement als onderdeel van het Platform Water Assets van de waterschappen in samenwerking met CROW Essit. Marika Kerstens (Hoogheemraadschap van Rijnland) opent als trekker van de themagroep assetmanagement de bijeenkomst namens dit platform en de themagroep.

“Standaardiseren betekent afscheid nemen van je eigen idee”

Alex Veersma (Hoogheemraadschap van Rijnland) zorgde voor een energizer op de vroege ochtend. De deelnemers werden creatief uitgedaagd om van lego een ‘standaard’ eendje te fabriceren en vervolgens als groep te komen tot één standaard die voor iedereen acceptabel was.

Het onderhandelproces maakte duidelijk dat standaardiseren in de kern betekent: afscheid nemen van je eigen idee. Tegelijkertijd werden in de discussie meerdere aspecten van standaardiseren aangeraakt: het meenemen van het gebruikersperspectief, draagvlak bij de achterban als randvoorwaarde voor een succesvolle implementatie en de noodzaak om open te blijven staan voor veranderingen.

“Geen brug staat alleen”

Met dit motto ging Rinske van Schooneveld (gemeente Amsterdam) aan de slag met de renovatie- en vervangingsopgave van de 850 verkeersbruggen in Amsterdam. Hier is gekozen voor een areaalbenadering met drie parallelle sporen:

1. data ordenen en ontsluiten
2. data analyseren
3. risicogestuurd beoordelen

Door de bruggen te categoriseren in ‘families’ ontstaat versneld inzicht in de staat van het areaal, met voordelen in doorlooptijd en kosten. Door te werken met voorbeeldberekeningen per categorie kost een doorrekening per brug nog maar zo’n 20% van de conventionele aanpak. En in plaats van 7 jaar kon er al in 3,5 jaar inzicht worden verkregen in het totale areaal.

Zo kwam Amsterdam tot een onderbouwde prioritering van de vervangingsopgave en een heldere programmering. De toegepaste systematiek is ook bruikbaar voor de opgave van de waterschappen.

Een andere ontwikkeling waar Rinske bij betrokken is, is het initiatief Samen Slim Renoveren en Vervangen in de provincie Noord-Holland. Hier wordt de Amsterdamse areaalbenadering op grotere schaal toegepast, op circa 14.500 bruggen. Cruciale succesfactor ligt ook hier aan de ‘menskant’: investeren in elkaar leren kennen en vertrouwen, het waarborgen van autonomie en het creëren van betrokkenheid tussen partijen.

“Theorie versus praktijk”

En dan is het de beurt aan het Hoogheemraadschap van Delfland. Hier wordt in drie programma’s – watersysteem, waterveiligheid en waterketen – toegewerkt naar een systematische en uniforme aanpak.

Standaardisatie helpt om het aantal unieke oplossingen te beperken, voorspelbaarder te worden richting de markt en duidelijkheid te creëren in eisen en specificaties. Tegelijkertijd vraagt de bestaande infrastructuur om maatwerk.

Floris Nonhebel licht toe hoe binnen de waterketen wordt gewerkt met klanteis-specificaties en een Algemeen Programma van Eisen, ondersteund door een systeemmodel waarin met MBSE functies en assets worden gekoppeld.

Hij illustreert wat er mogelijk is aan standaardisatie bij verschillende scenario’s: behouden, vervangen, vernieuwen en toevoegen.

Ron van Geest vertegenwoordigt het perspectief vanuit de praktijk. Binnen waterveiligheidsprojecten wordt maatwerk toegepast. De uitdaging: een herkenbare basisaanpak combineren met ruimte voor noodzakelijke afwijkingen.

Zijn tip: begin klein in een concreet project, creëer een cultuur waarin fouten maken mag en betrek de keten, partners en de markt actief bij de opgave.

Manifest Waterschappen Nederland: “uniformiteit, integraliteit en slagkracht”

Miranda van Ark houdt een pleidooi voor het Manifest Waterschappen Nederland. Juist in deze tijd van schaarste en een grote diversiteit aan opgaven is het belangrijk om als waterschapsector voorspelbaar, beheerst en efficiënt te werken.

Dat vraagt om integraliteit én standaardisatie. Geen versnipperde aanpak, maar samenhang in processen, structuren, informatie en tooling. Het manifest beschrijft de richting van samenwerking: het gebruik van breed gedragen standaarden waarmee we dezelfde taal leren spreken en bouwen aan slagkrachtige organisaties.

De bijeenkomst werd afgesloten met de ondertekening van het manifest door deelnemers die hun commitment willen uitspreken.

“Waterschappen, doe ook mee!”

Jan-Pieter Eelants (Kennisplatform CROW) benadrukt het belang van samenhang tussen standaarden in structuur en semantiek. Zijn oproep: sluit aan. Alleen met gezamenlijke inzet kan de sector stappen zetten richting klimaatadaptief werken en water en bodem sturend laten zijn.

Paneldiscussie: “Techniek is niet de grootste uitdaging”

Tijdens een interactieve paneldiscussie delen sprekers hun ervaringen met standaardisatie. Vrijwel alle waterschappen experimenteren hiermee.

Belangrijke inzichten:

• veel processen lijken sterk op elkaar en kunnen worden geharmoniseerd
• standaardisatie betekent niet dat autonomie verloren gaat
• te veel standaarden maken het juist complex
• standaardisatie kan innovatie juist versnellen

Succes vraagt om samenwerking, vertrouwen en duidelijke afspraken. De grootste uitdaging zit in de implementatie: mensen moeten ermee werken. Standaardisatie is daarmee geen eindpunt, maar een continu proces.

Wat kun je hiermee in de praktijk?

• Begin klein en maak standaardisatie concreet in projecten
• Focus op samenhang in plaats van één standaard
• Investeer in draagvlak en samenwerking
• Gebruik de 80/20-benadering: standaard waar het kan, maatwerk waar nodig

Herken je dit vraagstuk in je eigen werk?

Binnen CROW Essit delen professionals ervaringen en werken we samen aan de toepassing van kennis in de praktijk. Op essit.nl vind je meer bijeenkomsten, praktijkvoorbeelden en inzichten uit het netwerk.