De waarde van kapitaalgoederen voor de (be)leefbaarheid van de stad

Hoe zorg je ervoor dat onderhoud, vervanging, woningbouw, klimaatadaptatie en sociale opgaven niet langs elkaar lopen? Gemeente Zwolle gebruikt assetmanagement als fundament om verschillende opgaven met elkaar te verbinden. In het Zwolse assetmanagementsysteem, gebaseerd op het iAMPromodel voor assetmanagement van CROW, komen beheer, beleid en programmering samen. Het doel: betere keuzes maken voor de leefomgeving van vandaag én morgen.

Van techniek naar maatschappelijke waarde

De aanleiding voor Zwolle is herkenbaar. De gemeente heeft te maken met een groeiende onderhouds- en vervangingsopgave, terwijl ambities op het gebied van klimaat, mobiliteit, gezondheid, woningbouw en leefbaarheid op de agenda staan. Traditioneel benaderde de gemeente deze onderwerpen vaak afzonderlijk van elkaar. Beheerplannen richtten zich op de technische staat van assets, terwijl andere afdelingen de beleidsdoelen ontwikkelen. Stadsbeheer en Vitale wijken van de gemeente Zwolle brengt die werelden dichter bij elkaar door één vraag centraal te stellen: 

Hoe zorgen we ervoor dat onze kapitaalgoederen bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van de stad?

Vanuit die gedachte zet ze assetmanagement in als beheermethode én als instrument om maatschappelijke doelen te realiseren.

 Eén systeem voor de fysieke leefomgeving

Sinds 2020 werkt Zwolle stapsgewijs aan een integraal assetmanagementsysteem. De basis is het landelijke iAMPro-model voor assetmanagement van CROW.

Binnen dit systeem komen verschillende onderdelen samen, zoals:

• beleid en strategie;
• beheerplannen;
• data en informatie;
• onderhoud en vervanging;
• programmering van opgaven;
• bestuurlijke besluitvorming.

De gemeente spreekt daarbij over een Integrale Meerjaren Opgave Programmering (MJOP), waarin verschillende opgaven bij elkaar komen. Het gaat niet alleen onderhoud en vervanging, maar ook over thema's als:

• klimaatadaptatie;
• woningbouw;
• energietransitie;
• mobiliteit;
• wijkontwikkeling;
• sociaal-maatschappelijke opgaven.

 De stap van fysiek naar sociaal

Een opvallend element in de Zwolse aanpak is de koppeling tussen het fysieke en sociale domein. Waar assetmanagement traditioneel zich vooral richt op de fysieke leefomgeving, zoekt  Zwolle nadrukkelijk naar de bijdrage van de openbare ruimte aan vitale wijken en een vitale samenleving. Daarbij sluit ze aan op  de Omgevingsvisie én zoekt de aanknopingspunten in de Koers Sociaal Domein. Stadsbeheer en Vitale Wijken vertaalt dit onder andere door het opstellen van de uitvoeringsagenda van het BOSS-beleid (Bewegen, ontmoeten, sporten, spelen) en neemt dit integraal mee in het MJOP.  Voorbeelden hiervan zijn:

• ontmoetingsplekken in de openbare ruimte;
• toegankelijkheid;
• gezondheid;
• bewegen en recreatie;
• sociale samenhang.

De gedachte hierachter is dat investeringen in de openbare ruimte meer waarde leveren wanneer fysieke en sociale doelen met elkaar verbonden zijn. Ook het uitwerken van het waardengestuurd werken hoort hierbij.

 Integraal programmeren in de praktijk

Om alle opgaven samen te brengen werkt Zwolle met programmeertafels in de wijk. Hier stemt ze projecten, onderhoudsopgaven, wijkopgaven en beleidsambities op elkaar af.

De gemeente kijkt daarbij niet alleen naar de komende één of twee jaar, maar streeft naar een doorkijk van vijf tot tien jaar. Op termijn moet zelfs een perspectief richting 2050 ontstaan.

Het programmeringsproces helpt Zwolle om:

• werkzaamheden beter op elkaar af te stemmen;
• koppelkansen te benutten;
• overlast voor inwoners te beperken;
• middelen efficiënter in te zetten;
• uitvoeringskracht te vergroten.

Daarnaast maakt het proces inzichtelijk welke keuzes de gemeente maakt en waarom. De resultante van deze jaarlijkse programmering is een geactualiseerd beheerplan, concrete aanvragen voor de begroting, een harde planning voor de eerste twee jaar, een vooraard voor de volgende jaren en concrete projectopdrachten voor de uitvoerende afdelingen. 

 Data als randvoorwaarde

Volgens Zwolle kunnen integraal programmeren en het assetmanagementsysteem alleen slagen wanneer data en informatie op orde zijn. Daarom is er veel aandacht voor:

• het actueel maken en houden van de gegevens;
• het ontsluiten van de informatie;
• de inzet van AI.

 De gemeente noemt data op orde expliciet een randvoorwaarde voor het functioneren van het systeem. Zonder betrouwbare informatie is het niet mogelijk om opgaven integraal af te wegen en te prioriteren.

 Nog volop in ontwikkeling

Hoewel Zwolle grote stappen heeft gezet, staat de gemeente nog aan het begin van assetmanagement. De basis binnen de beheerafdeling staat, maar nog niet in het hele Fysieke Domein. Het jaarlijkse MJOP loopt en de jaarlijkse producten levert ze op. Vanuit mens en organisatie is het hebben van de juiste kennis en voldoende capaciteit prioriteit. De uitwerking van veel primaire processen moet nog. In het najaar van 2026 legt de afdeling een set waarden ter besluitvorming voor, die vanuit het Fysieke Domein bijdragen aan de Vitale Wijken. Ze spreekt van waardengestuurd werken (en dus niet alleen van waardengestuurd beheer). Ook de vertaling van deze waarden naar monitoring, dashboards en bestuurlijke sturing krijgt de komende jaren verder vorm. Daarmee laat Zwolle zien dat assetmanagement geen eindpunt is, maar een continu ontwikkelproces.

 Wat kunnen andere gemeenten hiervan leren?

De ervaring van Zwolle laat zien dat assetmanagement veel meer is dan het technisch beheren  van assets. Door op een relatief simpele beheer, beleid, data en programmering met elkaar te verbinden ontstaat een aanpak die helpt om assetmanagement uitvoerbaar te maken. De belangrijkste les? Begin niet met assetmanagement als doel, maar gebruik het om de ambitie te vertalen naar concrete keuzes in beheer, onderhoud en investeringen. En bepaal daarbij de waarde van die afzonderlijke projecten aan de hogere doelen van de gemeente, vitale wijken voor inwoners en leefomgeving.